Με ιδιαίτερα θερμή ανταπόκριση από την ερευνητική και ακαδημαϊκή κοινότητα πραγματοποιήθηκε στις 7 Ιουλίου 2026 το webinar “Η υποδομή OPERAS: Ενισχύοντας την Ανοικτή Ακαδημαϊκή Επικοινωνία”, που διοργανώθηκε από το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ).
Η παρουσία περίπου 150 συμμετεχόντων από την πανεπιστημιακή κοινότητα, τον χώρο των βιβλιοθηκών και άλλους φορείς επιβεβαιώνει το αμείωτο ενδιαφέρον για την προώθηση της Ανοικτής Επιστήμης στις Ανθρωπιστικές και Κοινωνικές Επιστήμες (ΑΚΕ), αναδεικνύοντας τον κεντρικό ρόλο της ερευνητικής υποδομής OPERAS.
Το webinar αυτό αποτέλεσε την πρώτη της νέας σειράς ενημερωτικών εκδηλώσεων με τίτλο «Ανοικτή Επιστήμη και η ευρωπαϊκή ερευνητική υποδομή OPERAS» που εγκαινίασε το ΕΚΤ, με στόχο την προβολή του έργου και των υπηρεσιών της υποδομής. Στο πλαίσιο του θεσμικού του ρόλου για την προώθηση της Ανοικτής Επιστήμης στην Ελλάδα, το ΕΚΤ συμμετέχει ως ιδρυτικό μέλος στο OPERAS, ενώ έχει αναλάβει τον συντονισμό της Ομάδας Ειδικού Ενδιαφέροντος (Special Interest Group) για τα Κοινά Πρότυπα και τις Αρχές FAIR (Common Standards and FAIR Principles).
Το webinar ξεκίνησε με την παρουσίαση «OPERAS, The European Research Infrastructure for open scholarly communication» του Piere Mounier, συνεργάτη της École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS) της Γαλλίας και Co-Coordinator της ερευνητικής υποδομής OPERAS. Ο P. Mounier παρουσίασε το όραμα της υποδομής για ένα ακαδημαϊκό σύστημα επικοινωνίας που θα επιτρέπει σε όλους τους ερευνητές, ακαδημαϊκούς και φοιτητές, αλλά και την κοινωνία ολόκληρη στην Ευρώπη και διεθνώς, να επωφελούνται από τη γνώση που παράγεται στις ΑΚΕ χωρίς περιορισμούς.
Παρουσίασε επίσης τη δομή, την εξέλιξη και τον τρόπο λειτουργίας της υποδομής OPERAS, που σήμερα αριθμεί περισσότερους από 77 φορείς- μέλη προερχόμενους από 26 χώρες. Εξήγησε πώς τα Special Interest Groups, που είναι αφιερωμένα σε συγκεκριμένα θέματα (Advocacy, AI, Best Practices, Common Standards and FAIR Principles, Multilingualism, Open Access Books), προσδιορίζουν τις υπάρχουσες ανάγκες και σχεδιάζουν Συνεργατικά Έργα, τα οποία αναπτύσσουν ή αναβαθμίζουν τις Υπηρεσίες της υποδομής OPERAS, οι οποίες απευθύνονται στην κοινότητα για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες της.
Τέλος, αναφέρθηκε στα δύο προγράμματα που φιλοξενούνται από την υποδομή OPERAS, το European Diamond Capacity Hub και το Plan S: Making full & immediate Open Access a reality, και τα έργα στα οποία συμμετέχει σήμερα, όπως το OPERAS PRIME, το ALMASI και το AEGIS- OA.
Στη συνέχεια ο Δρ. Ηρακλής Κατσαλούλης, επιστημονικός συνεργάτης του ΕΚΤ, προχώρησε στην παρουσίαση «Υπηρεσίες Υποδομής OPERAS». Οι υπηρεσίες που παρουσίασε συνοπτικά:
- επιτρέπουν στους ερευνητές να ανακαλύπτουν ανοικτές επιστημονικές δημοσιεύσεις και πιθανούς συνεργάτες (Go Triple) ή εκδοτικές υπηρεσίες (Pathfinder)
- ενισχύουν τη διαφάνεια των διαδικασιών αξιολόγησης από ομότιμους (peer review) για μονογραφίες (PRISM)
- μετρούν τη χρήση και τον επιστημονικό αντίκτυπο βιβλίων Ανοικτής Πρόσβασης (Metrics)
- προωθούν τον επιστημονικό διάλογο μέσω ακαδημαϊκών ιστολογίων (hypotheses)
- διευκολύνουν και προωθούν τη συμμετοχή σε συνεργατικά έργα Επιστήμης των Πολιτών (VERA)
- ενισχύουν την πολυγλωσσία στην επιστήμη (mondaecus)
- προωθούν την καινοτομία στην επιστημονική επικοινωνία (OPERAS Innovation Lab)
Οι παρουσιάσεις της εκδήλωσης βρίσκονται εδώ, ενώ το βίντεο εδώ.
Η συζήτηση για την εξέλιξη της Ανοικτής Επιστήμης στον χώρο των ΑΚΕ και το έργο της ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής OPERAS θα συνεχιστεί με τα επόμενα webinar της σειράς, που θα πραγματοποιηθούν το διάστημα Σεπτεμβρίου - Δεκεμβρίου 2026:
- Webinar 2 Ι EDCH και AEGIS OA: Χαρτογράφηση και ενίσχυση των υποδομών Διαμαντένιας Ανοικτής Πρόσβασης στην Ευρώπη
- Webinar 3 Ι GoTriple: Μια πρωτοποριακή υπηρεσία αναζήτησης περιεχομένου και συνεργασιών
- Webinar 4 Ι Διαλειτουργικότητα στις Ανθρωπιστικές και Κοινωνικές Επιστήμες: Πρότυπα, Προκλήσεις και Προοπτικές
- Webinar 5 Ι Επιστήμη των Πολιτών: Συνδέοντας ερευνητές και πολίτες για τη δημιουργία γνώσης
Η συμμετοχή στα webinars είναι ελεύθερη. Περισσότερες πληροφορίες για τη διεξαγωγή τους θα ανακοινωθούν το επόμενο διάστημα στον ιστότοπο και τα social media του ΕΚΤ.
Η ερευνητική υποδομή OPERAS και η συνεισφορά του ΕΚΤ
Η υποδομή OPERAS (OPen scholarly communication in the European Research Area for Social Sciences and Humanities) αποτελεί την ευρωπαϊκή ερευνητική υποδομή για την υποστήριξη και προώθηση της Ανοικτής Επιστήμης, καθώς και τη βελτίωση της ακαδημαϊκής επικοινωνίας στις Ανθρωπιστικές και Κοινωνικές Επιστήμες (ΑΚΕ). Το 2021 επιλέχτηκε ως μια νέα υποδομή για τον οδικό χάρτη ESFRI, λόγω της επιστημονικής της αριστείας και της στρατηγικής της σημασίας για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας και για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού οικοσυστήματος ερευνητικών υποδομών. Τα επόμενα βήματα της υποδομής OPERAS περιλαμβάνουν τη θεσμοθέτησή της ως ERIC.
Το EKT είναι βασικό μέλος της υποδομής OPERAS, έχοντας μάλιστα την ευθύνη ανάπτυξης του εθνικού κόμβου OPERAS-GR. Έχει συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξή των υπηρεσιών της ερευνητικής υποδομής από το 2014 έως και σήμερα.