Συνέδριο OPERAS: Ενισχύοντας την κοινότητα και τις υποδομές για την Ανοικτή Επιστήμη

Με τίτλο «One Network, Many Possibilities: Strengthening the OPERAS Community» πραγματοποιήθηκε στις 18-21 Μαΐου 2026 στη Βαρσοβία, το Συνέδριο της ερευνητικής υποδομής OPERAS σε συνεργασία με το ερευνητικό δίκτυο SCIROS, με τη συμμετοχή του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ).

Οι εργασίες του Συνεδρίου επικεντρώθηκαν στο μέλλον της ανοικτής ακαδημαϊκής επικοινωνίας στις Ανθρωπιστικές και Κοινωνικές Επιστήμες (ΑΚΕ) και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι φορείς που ασχολούνται με τη διεξαγωγή, τη δημοσίευση και τη διάχυση της επιστημονικής έρευνας στο πλαίσιο της Ανοικτής Επιστήμης. Μπορείτε να βρείτε βιντεοσκοπημένο μεγάλο μέρος του συνεδρίου εδώ.

Στην πορεία της προς τη θεσμοθέτησή της ως Κοινοπραξία Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (European Research Infrastructure Consortium, ERIC), η υποδομή OPERAS αξιοποίησε τη σημαντική ευκαιρία αυτού του συνεδρίου για να ενδυναμώσει τους δεσμούς της κοινότητάς της, να αναδείξει κοινές προτεραιότητες και να προσδιορίσει τον ρόλο της στο ευρυτερο τοπίο της Ανοικτής Επιστήμης.

Το ΕΚΤ, βασικό μέλος της ερευνητικής υποδομής OPERAS, συμμετείχε στο Συνέδριο με poster που ανέδειξε την πορεία και τις μελλοντικές επιδιώξεις για τη δημιουργία του εθνικού κόμβου OPERAS-GR. Παράλληλα, προβλήθηκε η συνολική συνεισφορά του ΕΚΤ στην προώθηση του έργου της υποδομής και των αρχών της Ανοικτής Επιστήμης στην Ελλάδα. Το poster, με τίτλο "The Greek National Node of OPERAS", παρουσίασε ο Δρ Ηρακλής Κατσαλούλης, επιστημονικός συνεργάτης του ΕΚΤ. Εδώ μπορείτε να βρείτε υλικό του Συνεδρίου με ανοικτή πρόσβαση.

Συνοπτικά, το Συνέδριο έθεσε στο επίκεντρο την ανάπτυξη των ερευνητικών υποδομών, όπως είναι το OPERAS, αναδεικνύοντας τον ρόλο τους ως «ζωντανών δικτύων» που γεφυρώνουν διαφορετικές κοινότητες. Οι εργασίες του κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα σύγχρονων προκλήσεων, από τις διαφορετικές ερμηνείες της Ανοικτής Επιστήμης και την εφαρμογή των αρχών FAIR (Findable, Accessible, Interoperable and Reusable), έως τις μεθόδους αξιολόγησης και τον αντίκτυπο της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην πολυγλωσσία, τη βιβλιοποικιλότητα και τις ανάγκες των Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών (ΑΚΕ), καθώς και σε ζητήματα ακαδημαϊκής διακυβέρνησης που διασφαλίζουν τη συμπερίληψη όλων των ενδιαφερόμενων μερών στη διαμόρφωση πολιτικών για την Ανοικτή Επιστήμη.

Οι 51 ομιλητές και οι 173 συμμετέχοντες, μέσω των συζητήσεων των panel, των poster και μέσω workshop και άλλων δραστηριοτήτων, εργάστηκαν για τη δημιουργία μιας πιο ανοικτής και πιο δυναμικής ερευνητικής υποδομής, που θα υπηρετεί ουσιαστικά τις ανάγκες της επιστημονικής κοινότητας, θα διατηρεί ενεργούς εθνικούς κόμβους στις χώρες που συμμετέχουν σε αυτή, θα αντιμετωπίζει τις αντιστάσεις της ακαδημαϊκής κοινότητας και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής στην ανάπτυξη της Ανοικτής Επιστήμης και θα διευκολύνει τη διάδοση της σχετικής τεχνογνωσίας και την καλλιέργεια των αναγκαίων δεξιοτήτων και μοντέλων εργασίας.

Η ερευνητική υποδομή OPERAS και η συνεισφορά του ΕΚΤ

Η υποδομή OPERAS (OPen scholarly communication in the European Research Area for Social Sciences and Humanities) αποτελεί την ευρωπαϊκή ερευνητική υποδομή για την υποστήριξη και προώθηση της Ανοικτής Επιστήμης, καθώς και τη βελτίωση της ακαδημαϊκής επικοινωνίας στις Ανθρωπιστικές και Κοινωνικές Επιστήμες (ΑΚΕ).  Το 2021 επιλέχτηκε ως μια νέα υποδομή για τον οδικό χάρτη ESFRI,  λόγω της επιστημονικής της αριστείας και της στρατηγικής της σημασίας για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας και για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού οικοσυστήματος ερευνητικών υποδομών. Τα επόμενα βήματα της υποδομής OPERAS περιλαμβάνουν τη θεσμοθέτησή της ως ERIC.

Το EKT είναι βασικό μέλος της υποδομής OPERAS, έχοντας μάλιστα την ευθύνη ανάπτυξης του εθνικού κόμβου OPERAS-GR. Έχει συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξή των υπηρεσιών της ερευνητικής υποδομής από το 2014 έως και σήμερα.