Η συνεργασία πολιτιστικών φορέων με το SearchCulture.gr μέσα από τα αγαπημένα τους τεκμήρια

Tο Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ) γιορτάζει τα 10 χρόνια λειτουργίας του Εθνικού Συσσωρευτή Πολιτιστικού Περιεχομένου, SearchCulture.gr, καθώς  και τη συγκέντρωση περισσότερων από 1.000.000 ψηφιακών τεκμηρίων. Στο πλαίσιο αυτό μιλήσαμε με τρεις φορείς που έχουν μεγάλη συμβολή σε αυτή τη διαδρομή, διαθέτοντας τις συλλογές τους. Ζητήσαμε από τους εκπροσώπους τους να παρουσιάσουν το αγαπημένο τους τεκμήριο από αυτές τις συλλογές και να απαντήσουν σε τρεις ερωτήσεις σχετικά με τη συνεργασία τους με το SearchCulture.gr. Τους ευχαριστούμε για την προθυμία, τα ευγενικά σχόλια και τη συνολική συνεργασία μας.

Ξεκινάμε με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», εκ μέρους του οποίου μας μιλάει η Χαρά Αποστολάκη, Μουσειολόγος – Αρχειονόμος – Βιβλιοθηκονόμος, Υπεύθυνη των Συλλογών του Ιδρύματος.

Το αγαπημένο τεκμήριο της Χαράς Αποστολάκη φέρει τον τίτλο «Ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε περίπατο στα Ηλύσια Πεδία» και η ίδια δηλώνει για αυτό: «Μία από τις αγαπημένες μου φωτογραφίες του Βενιζέλου είναι αυτή. Το 1935 μετά το ομώνυμο αποτυχημένο κίνημα αυτοεξορίζεται για μία ακόμη φορά στη Γαλλία, όπου και πεθαίνει τον Μάρτιο του 1936. Εκτός του ότι είναι από τις τελευταίες του φωτογραφίες και προέρχεται από το προσωπικό αρχείο της οικογένειας (δωρίσθηκε στο Ίδρυμα από τον εγγονό του Ελευθέριο και τη σύζυγό του Λίλη Βενιζέλου) με συγκινεί επιπλέον το γεγονός ότι ακόμα και προς το τέλος της ζωής του συνέχιζε να δίνει μεγάλη σημασία στις προσωπικές του «τελετουργίες», έτσι κάθε πρωί και απόγευμα έκανε έναν περίπατο στα Ηλύσια Πεδία του Παρισιού πριν συνεχίσει τη μελέτη και το γράψιμό του. Είναι, για μένα, ένα «φωτογραφικό κλικ» που γεφυρώνει τον πολιτικό με τον άνθρωπο».

Ακολουθούν οι τρεις ερωτήσεις στις οποίες μας απάντησε:

Ερώτηση: Πιστεύετε ότι η ένταξη των συλλογών σας στο SearchCulture.gr και η αποστολή των ψηφιακών τεκμηρίων στη Εuropeana βοηθάει την προβολή της συλλογής σας και πώς;

Απάντηση: Βεβαίως, καθώς το υλικό γίνεται ορατό σε πολύ ευρύτερο κοινό -ερευνητές, φοιτητές, πολίτες από όλη τη χώρα και φυσικά το εξωτερικό. Επιπλέον, η συλλογή του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών & Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» αναγνωρίζεται ως μέρος της εθνικής κληρονομιάς.

Ερ.: Πόσο βοήθησαν οι καλές πρακτικές και προδιαγραφές διαλειτουργικότητας, διάθεσης και ποιότητας ψηφιακού περιεχομένου του ΕΚΤ στην ανάδειξη και την προβολή της συλλογής σας;

Απ.: Η εξασφάλιση της ψηφιακής διατήρησης σε πιο σταθερό και ασφαλές περιβάλλον, η διαλειτουργικότητα και βεβαίως η δικτύωση και η συνεργασία ενισχύουν το έργο του Ιδρύματος, που εδρεύει στα Χανιά, και ωφελείται μέσω της ενιαίας πλατφόρμας, καθώς η συλλογή του «συνομιλεί» με άλλες αντίστοιχες ή συμπληρώνεται και συμπληρώνει άλλες, με σκοπό την ανάδειξή του αφ’ ενός και τη διάχυση της γνώσης αφ’ ετέρου.

Ερ.: Πώς σας φαίνεται η αναπλαισίωση τεκμηρίων από τη συλλογή σας μέσα από τις θεματικές εκθέσεις/ προσωπογραφίες της ομάδας του SearchCulture.gr;

Απ.: Είναι μία πολύ σημαντική πρωτοβουλία, που βελτιώνει την πρόσβαση για τους χρήστες και προσφέρει πηγές, ενσωματώνοντας ποικίλο υλικό, που ενδεχομένως να μην γίνονταν εξ’ αρχής αντιληπτές. Θεωρώ ότι ωφελεί εξίσου τον ερευνητή και τον απλό επισκέπτη και δίνει έναυσμα για περαιτέρω «εξερεύνηση» στη βάση.

Εδώ μπορείτε να βρείτε την ψηφιακή συλλογή του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος».

Εκ μέρους του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη, μας μίλησε ο Κωνσταντίνος Θανασάκης, Δρ. Ιστορίας, Επικεφαλής Ερευνών του Ιδρύματος. Για το αγαπημένο του τεκμήριο με τίτλο «Τρία αγόρια στην Κάλυμνο κρατούν σφουγγάρια πάνω στα κεφάλια τους» μας είπε: «Το συγκεκριμένο τεκμήριο προέρχεται από τη φωτογραφική συλλογή του Μιχάλη Τσάγκαρη, ενός από τους σημαντικότερους φωτογράφους του 20ου αιώνα. Αυτό που βρίσκω εγώ ενδιαφέρον στη συγκεκριμένη συλλογή είναι η αποτύπωση της τουριστικοποίησης της Ελλάδας!».

Οι απαντήσεις του Κ. Θανασάκη στις ερωτήσεις μας:

Ερ.: Πιστεύετε ότι η ένταξη των συλλογών σας στο SearchCulture.gr και η αποστολή των ψηφιακών τεκμηρίων στη Εuropeana βοηθάει την προβολή της συλλογής σας και πώς;

Απ.: Αναμφισβήτητα! Κατά την άποψή μου όμως η προβολή του φορέα είναι δευτερεύουσας σημασίας. Πρωταρχικό μας μέλημα, και ο λόγος που είμαστε σε στενή επαφή τόσο με το ΕΚΤ/SearchCulture όσο και με τη Europeana, είναι η προσβασιμότητα, και, παρότι ακούγεται βαρύγδουπο, ή ίσως και κοινότοπο σήμερα πια, η ελευθερία της γνώσης και γιατί όχι η ‘ανασύνθεση’ αυτής: η επανάχρηση, για να είμαστε σύγχρονοι!

Ανεξάρτητα από τις δυνατότητες προβολής των συλλογών του κάθε φορέα, η συμμετοχή σε ένα εγχώριο ενιαίο portal, όπως το SearchCulture.gr, και φυσικά σε ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο, όπως η Europeana, είναι μονόδρομος. Και οι δύο πλατφόρμες προσφέρουν κάτι εντελώς ιδιαίτερο: αναδεικνύουν την ατομικότητα μέσα από τη συλλογικότητα. Στη δική μας περίπτωση, είναι πλείστα τα αιτήματα μέσω των SearchCulture.gr και Europeana για μελέτη ή/και απόκτηση ψηφιακού υλικού από τις συλλογές μας. Αυτή ήταν η περίπτωση από την πρώτη συλλογή που διαθέσαμε στα SearchCulture.gr και Europeana, το Travelogues, και συνεχίζει μέχρι σήμερα που ο όγκος των συλλογών μας έχει αυξηθεί.

Ερ.: Πόσο βοήθησαν οι καλές πρακτικές και προδιαγραφές διαλειτουργικότητας, διάθεσης και ποιότητας ψηφιακού περιεχομένου του ΕΚΤ στην ανάδειξη και την προβολή της συλλογής σας;

Απ.: Είμαστε ένας φορέας που το ψηφιακό περιβάλλον και η προβολή των συλλογών μας στο διαδίκτυο μας απασχολούσε έντονα ήδη από τις αρχές της νέας χιλιετίας. Φυσικά δεν είμαστε ο μόνος φορέας που προχώρησε σε ψηφιοποιήσεις τεκμηρίων και ψηφιακές εφαρμογές. Υπήρχαν πολλοί άλλοι φορείς. Αυτό όμως που μας έκανε να διακριθούμε νομίζω είναι αφενός η επιμονή μας στην προσβασιμότητα και αφετέρου η ασυζητητί ανταπόκρισή μας απέναντι στις διεθνείς καλές πρακτικές, ακόμα και με πολύ προσωπικό κόπο.

Η συμβολή εδώ του ΕΚΤ ήταν, και παραμένει, καίρια! Εκτός του ότι οι εκπρόσωποί του ήταν ανά πάσα στιγμή δίπλα μας, μας βοήθησαν τα μάλα ώστε οι συλλογές μας να είναι πληρέστερες—σε αυτό συνέβαλαν και οι θησαυροί όρων—και έτσι ευρύτερα αξιοποιήσιμες, είτε σε επίπεδο τεκμηρίου είτε σε επίπεδο συλλογής/υποσυλλογής, με οντολογικά κριτήρια πλέον.  Με κίνδυνο να επαναληφθώ, θα έλεγα κι εδώ ότι η αφομοίωση των καλών πρακτικών και οι προδιαγραφές διαλειτουργικότητας, ο σωστός εννοιολογικός σχεδιασμός δηλαδή, είναι μονόδρομος. Προς τι η ψηφιοποίηση, εάν η τεκμηρίωση, η ανεύρεση και η απόθεση δεν εξυπηρετεί την κοινότητα; 

Ερ.: Πώς σας φαίνεται η αναπλαισίωση τεκμηρίων από τη συλλογή σας μέσα από τις θεματικές εκθέσεις/ προσωπογραφίες της ομάδας του SearchCulture.gr;

Απ.: Αναμφίβολα πρόκειται για μία άκρως ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία, καθώς στην πραγματικότητα, αυτή είναι η επανάσταση του ψηφιακού χώρου, η αναδόμηση και αναπλαισίωση τεκμηρίων. Στις μέρες μας αυτό δεν αποτελεί καινοτομία φυσικά -η λειτουργία ενός απλού αποθετηρίου είναι ξεπερασμένη- παρόλα αυτά είναι ευοίωνο, και εντυπωσιακό, ότι παρά τις οποιεσδήποτε γραφειοκρατικές αντιξοότητες, ακολουθούνται διεθνή πρότυπα, ενώ αποτυπώνεται και το ενδιαφέρον των μελών του SearchCulture για μια ουσιαστική αξιοποίηση των τεκμηρίων προς ανά-γνώση! Είναι εντυπωσιακό ότι το SearchCulture πετυχαίνει αυτό που μεγάλοι φορείς δεν έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα!

Εδώ μπορείτε να δείτε τις συλλογές του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη.

Ο τρίτος φορέας που μίλησε για τη συνεργασία μας είναι Η Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουδούρη, Σύλλογος Οι Φίλοι της Μουσικής, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Τον εκπροσωπεί η Βέρα Κριεζή, MSc, Υπεύθυνη Ψηφιακών Τεχνολογιών και Ανάπτυξης, αρχικά επιλέγοντας το αγαπημένο της τεκμήριο: 

«Διαλέγω το χειρόγραφο σχεδίασμα για χορωδία του έργου Άξιον Εστί του Μίκη Θεοδωράκη, όπου το πρώτο τραγούδι είναι «Της αγάπης αίματα». Το «Άξιον Εστί» του Μίκη Θεοδωράκη (1964) είναι ένα από τα πιο εμβληματικά έργα της νεοελληνικής μουσικής δημιουργίας. Πρόκειται για μια μελοποίηση του ποιήματος του Οδυσσέα Ελύτη, που είχε εκδοθεί το 1959 και το οποίο συνδυάζει θρησκευτικούς, εθνικούς και υπαρξιακούς συμβολισμούς. Ο Θεοδωράκης, αξιοποιώντας χορωδία, λαϊκή ορχήστρα και αφηγητή, έδωσε στο έργο μια πρωτότυπη μορφή μουσικού ορατορίου, όπου συναντώνται η λόγια και η λαϊκή μουσική παράδοση. Η δομή του ακολουθεί το τριμερές σχήμα του ποιήματος: «Η Γένεσις», «Τα Πάθη», «Το Δοξαστικόν».

Η πρώτη παρουσίαση έγινε τον Μάρτιο του 1964 στο θέατρο «ΡΕΞ», με τον Γρηγόρη Μπιθικώτση (λαϊκή φωνή), τον Γιάννη Ρίτσο (αφηγητή στην πρεμιέρα) και τη χορωδία του Τρίκερι. Το Άξιον Εστί αποτελεί βασικό κρίκο της δημιουργίας του Μίκη Θεοδωράκη, η οποία θα κλιμακωθεί με έργα παρόμοιας τεχνοτροπίας, όπου το λαϊκό συναντά το υψηλό μέσα από έναν διαρκή διάλογο αναδεικνύοντας την αρμονική τους συνύπαρξη. Σήμερα θεωρείται σταθμός στην ελληνική μουσική και πολιτιστική ζωή, ένα έργο-σύμβολο που συνδέει την ποίηση του Ελύτη με τη μουσική γλώσσα του Θεοδωράκη, και αναδεικνύει τον αγώνα, την πίστη και την ελπίδα του ελληνικού λαού».

Οι απαντήσεις της Βέρας Κριεζή στις τρεις ερωτήσεις μας:

Ερ.: Πιστεύετε ότι η ένταξη των συλλογών σας στο SearchCulture.gr και η αποστολή των ψηφιακών τεκμηρίων στη Εuropeana βοηθάει την προβολή της συλλογής σας και πώς;

Απ.: Η ένταξη των συλλογών μας στο SearchCulture.gr, τον εθνικό συσσωρευτή πολιτιστικού περιεχομένου, είναι στρατηγικής σημασίας, καθώς διασφαλίζει την οργανωμένη και αξιόπιστη διάθεσή τους στη Europeana. Μέσα από αυτή τη διαδρομή, η συλλογή μας αποκτά διπλή προβολή: αφενός στο ελληνικό κοινό μέσω του SearchCulture.gr, αφετέρου σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο μέσω της Europeana. Αυτό ενισχύει την αναγνωρισιμότητα των μουσικών τεκμηρίων μας, τα τοποθετεί σε διάλογο με άλλες σημαντικές συλλογές και τα καθιστά πιο προσβάσιμα σε ερευνητές, εκπαιδευτικούς και το ευρύ κοινό.

Ερ.: Πόσο βοήθησαν οι καλές πρακτικές και προδιαγραφές διαλειτουργικότητας, διάθεσης και ποιότητας ψηφιακού περιεχομένου του ΕΚΤ στην ανάδειξη και την προβολή της συλλογής σας;

Απ.: Οι καλές πρακτικές και οι προδιαγραφές του ΕΚΤ αποτέλεσαν σημείο αναφοράς για την οργάνωση και την ποιότητα της τεκμηρίωσής μας. Μας βοήθησαν να βελτιστοποιήσουμε τα μεταδεδομένα, να ακολουθήσουμε διεθνή πρότυπα και να εξασφαλίσουμε διαλειτουργικότητα με άλλες βάσεις δεδομένων. Ως αποτέλεσμα, το περιεχόμενό μας έγινε πιο ορατό, πιο εύχρηστο και πιο αξιόπιστο, γεγονός που ενίσχυσε ουσιαστικά την προβολή και την αξιοποίησή του σε ευρύτερο πολιτιστικό και ερευνητικό πλαίσιο.

Ερ.: Πώς σας φαίνεται η αναπλαισίωση τεκμηρίων από τη συλλογή σας μέσα από τις θεματικές εκθέσεις/ προσωπογραφίες της ομάδας του SearchCulture.gr;

Απ.: Η αναπλαισίωση μέσα από θεματικές εκθέσεις και προσωπογραφίες προσθέτει νέα αξία στις συλλογές μας από τη στιγμή που τις διασυνδέει με άλλες, διαφορετικές πολιτιστικές συλλογές προσφέροντας μία συνδυαστική ματιά από την πλευρά του επισκέπτη. Δημιουργεί αφηγήσεις που φωτίζουν το υλικό με διαφορετικό τρόπο και το συνδέουν με το ευρύτερο πολιτιστικό πλαίσιο. Έτσι, η συλλογή μας γίνεται πιο προσιτή σε μη ειδικό κοινό, αυξάνοντας την απήχηση και τη σημασία της.

Εδώ μπορείτε να βρείτε τη συλλογή της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης Λίλιαν Βουδούρη.

Σχετικά με το SearchCulture.gr

Το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ) είναι ο Εθνικός Συσσωρευτής Ψηφιακού Πολιτιστικού Περιεχομένου και ο διαπιστευμένος εθνικός συσσωρευτής για την ευρωπαϊκή ψηφιακή βιβλιοθήκη Europeana μέσω της υποδομής SearchCulture.gr που αναπτύσσει. Σήμερα, το SearchCulture.gr φιλοξενεί περισσότερα από 1.000.000 ψηφιακά τεκμήρια, που άπτονται της υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως αρχαιολογικά μνημεία, ιστορικά έγγραφα και χειρόγραφα, λαογραφικά αντικείμενα και κειμήλια, έργα καλών τεχνών, θρησκευτικά έργα τέχνης, χαρτογραφικό υλικό, χάρτες και βιβλία. Συμμετέχουν 118 φορείς, όπως μουσεία, βιβλιοθήκες, αρχεία, εφορείες και πολιτιστικοί σύλλογοι, μεταξύ των οποίων η Εθνική Πινακοθήκη, η Εθνική Λυρική Σκηνή, το Λαογραφικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης, το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, το Ίδρυμα Αβέρωφ, κ.ά.

Στο SearchCulture.gr συλλέγονται, εμπλουτίζονται σημασιολογικά και ευρετηριάζονται τα περιγραφικά μεταδεδομένα των ψηφιακών τεκμηρίων ως προς τα πρόσωπα, τις ιστορικές περιόδους, τους τύπους των τεκμηρίων, τις τοποθεσίες και τα θέματα, αναδεικνύοντας με μοναδικό τρόπο τις συσχετίσεις ανάμεσά τους, σε όλο το εύρος της ελληνικής ιστορίας. Το ΕΚΤ ως διαπιστευμένος εθνικός συσσωρευτής́ για την Europeana, διαθέτει σε αυτή τις συλλογές που συλλέγει, ακολουθώντας τα διεθνή πρότυπα και τις προδιαγραφές και μεριμνώντας για την προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς διεθνώς.